बारा नेपालको मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र, नारायणी अञ्चलको दक्षिणी तराई क्षेत्रमा अवस्थित जिल्ला हो | यस जिल्लाको पूर्वमा रौतहट, पश्चिममा पर्सा, उत्तरमा मकवानपुर र दक्षीणमा भारतको बिहार राज्य पर्छ । बारा जिल्लाको सदरमुकाम कलैया हो । बारामा प्रसिद्ध गडीमाईको मन्दिर छ, जुन कलैयादेखि करिब ७ किलोमिटर पूर्वतिर पर्छ ।
जिल्लाको नामाकरण
यस जिल्लाको उत्तर पूर्वी भागमा कुनै जमानामा गढी गौडा (बारा गढीमाई) र गोश्वाराको रुपमा रहेको बारागढी भन्ने स्थानको नामबाट यस जिल्लाको नाम बारा रहन गएको हो भन्ने भनाई छ ।
ऐतिहसिक पृष्ठभुमि
नेपालको इतिहासमा घटेका खासगरी दुई महत्वपूर्ण घटनाहरूको साथमा बारा जिल्लाको नाम जोडिएर आउने गरेको पाइन्छ ।
§ (१) मल्लकालिन डोयराज्यको राजधानी सिम्रौनगढ बारा जिल्लामा पर्दछ ।
§ (२) निरंकुश जहाँनिया राणशासनका सुत्रधार जंगबहादुर राणा बाराको पत्थरहट्टीमा बाघको शिकार खेल्न आउँदा षडयन्त्रवश मारिएका थिए । यहाँ राणाकालीन प्रसिद्ध दरबारहरू रहेका छन । जस मध्ये कवहीगोठको सुवर्ण शमसेर जबराको दरबार,कलैया स्थित दिप बिक्रम शाहको दरबार,भिस्वाको दरबार,आदि रहेका छन्। यस जिल्लामा विभिन्न ठूला-ठूला मन्दिरहरू रहेका छन ।
भौगोलिक अवस्थिति
§ अक्षांश: २६.५१" देखि २७.२" उत्तरसम्म
§ देशान्तर: ८४.५१" देखि ८५.१६" पूर्वसम्म
§ सिमाना: पूर्व रौतहट जिल्ला, पश्चिम पर्सा, उत्तर मकवानपुर जिल्ला, दक्षिण: भारतको विहार राज्यको पूर्वी चम्पारण जिल्ला
§ सबभन्दा अग्लोस्थान: समुद्र सतहबाट ९१५ मिटर
§ सबभन्दा होचोस्थान : समुद्र सतहबाट १५२ मिटर
§ क्षेत्रफल: १,१९० वर्ग किलोमिटर (१२९५६३ हेक्टर)
§ हावापानी: उष्ण
भौगोलिक बनौट
भौगोलिक बनौटको हिसाबले बारा जिल्लालाई दुई भागमा विभाजन गरिएको छ । ती हुन:-
शिवालिक क्षेत्र चुरे पहाड
समुद्र सतहबाट ११२ मिटरदेखि ९२० मिटरसम्मको उचाईमा पर्ने यो क्षेत्रले जिल्लाको कुल भू-भागको १७४६० हे १३.४८% जमिन ओगटेको छ । जसमध्ये ८.३२% जमिन मात्र खेतीयोग्य छ । ०.५५% चौरचरन र ५.७६% अन्य भू-भाग छ भने यस क्षेत्रको अरु बाँकी ८५.३७ भू-भागमा जङ्गल रहेको छ । यस प्रदेशमा बारा जिल्लाको उत्तरतर्फका अमलेखगंज, रतनपुरी, निजगढ र भरतगंज सिङगोल गरी चारवटा गाविसहरूको केही उत्तरी भू-खण्ड पर्दछ ।
तराई क्षेत्र
समुद्र सतहबाट ६० मिटरदेखि २०० मिटरसम्मको उचाईमा पर्ने यस क्षेत्रले बारा जिल्लाको कुल भू-भागको ११२१०३ हेक्टर (८६.५२%) जमिन ओगटेको छ । जसमध्ये ६१.११% जमिन खेतीयोग्य छ । २.५४% चौरचरन र २.७५% अन्य भू-भाग रहेको यस क्षेत्रको अरु बाँकी ३३.५९% भू-भागमा मात्र जङ्गल रहेको छ । यस प्रदेशमा बारा जिल्लाका ९८ वटा गाविस तथा नगरपालिका पर्दछन ।
प्रमुख नदी खोला तथा तालहरू
§ प्रमुख नदीहरू: अणुवा(अरुवा), लालवकैया, पसाहा, जमुनी, तीयर, दुधौरा, बंगरी, थल्ही ।
§ साना खोलाहरू:- काट खोला, टेन्ग्रहर, सिर्सींया, भुटिया नाला, कोरिया नाला, सिलपैत नाला, बिजौरी खोला, सिंगहा नाला, भेडाहा नाला, भुतहिखोला ।
§ प्रमुख तालहरू:- हलखोरिया दह, झरोखर पोखरी, शिव सरोवर, ईटाहि पोखरी,कवहीपोखरी, सन्तगजपोखरी देवापुर पोखरी ।
मुख्य बजारहरू
सिमरौनगढ, पिप्राढी, वरियारपुर, कलैया, प्रसौनी, परवानीपुर, जीतपुर, सिमरा, अमलेखगंज, निजगढ, कोल्भी, कवहीगोठ, रतनपुरी आदि ।
Posted in: बारा जिल्ला
